The intellect is the distinguishing feature of man from animals which has not been found anything more harmful than wine for intellect and the descent of man into the position of animalism is the result of that. Wine has always been forbidden in the heavenly religions based on this, however, the time and manner of declaring its prohibition in Islam has led to the confrontation of two viewpoints in the instant prohibition with the intoxicate of sleep in the sense of the state of being intoxicated (Arabic: سُکارَی) in verse 4:43 An-Nisāʾ (Arabic: النساء, An-Nisāʾ) and gradual prohibition with the intoxicate of wine. The findings of this research by a library study and descriptive analytical method indicate the accuracy of the theory of instant prohibition with Quranic, narrational proofs and rational confirmations and historical evidence in declaring the prohibition of wine in Makkī (Arabic: المکّیّ, suras revealed in Mecca) verses in early Biʿtha (Arabic: بِعثة) and its emphasizing in verse 5:90 Al-Maʾidah (Arabic: المائدة, Al-Māʾidah). In contrast, the inaccuracy of the theory of gradual prohibition of wine was proved due to its content contradiction and opposition to the Holy Book of Quran, because it is stated, on the one hand, that wine in the first stage was forbidden during the prayer time with the revelation of verse 43 of An-Nisāʾ, the sixth Madanī (Arabic: المدنیّ, suras revealed in Medina) surah in order to justify the gradual theory with the gradual rational law, but on the other hand, it is stated to the absolute prohibition of wine in its verse 219 and also in some Makkī verses by violating the law of gradualness, by declaring that Surah Al-Baqarah is one of the first Madanī Chapters (suras) according to consensus that was revealed after the Hijrah (Arabic: الهجرة). Consequently, the occasions or circumstances of revelations in Sunni exegeses by negation the intoxication of wine in gradual theory have subjective exit from this verse for the motivation of defense of drinking wine of some people and the unjust attribution to others by incorrect justifying the allowance of wine until the revelation of verse 43 of An-Nisāʾ in Medina. Therefore, the distinction between declaring the prohibition of wine in Mecca in early Biʿtha and the delay of several years of execution of Ḥadd (fixed punishment) of Khmer (the drinking of alcohol, shurb khamr) in Medina in instant theory, in addition to creating strong motivation in leaving and religious final notice has also been a kind of educational method of Islam. While the announcement of the absolute prohibition of wine at the same time as the implementation of its Ḥadd (fixed punishment) with the revelation of verse 90 of Al-Maʾidah from the last Madanī Surahs (Surah Madaniyah) or Madani chapters in the gradual theory is against the educational method expected by them. The unjustifiable consumption of some companions of drinking wine in Medina until the revelation of the prohibition verse in addition to the achievement of the Quranic theory of Saib Tabrizi (Persian: صائب تبریزی, Romanized: Ṣāʾib Tabrīzī) is among the consequences of proving instant theory of the prohibition wine.

باده نوشی های آیینی، ریشه در آیین قربانی دارند و صورت تعدیل یافته خون خواری هستند که با گذشت زمان جایگزین شراب خواری شده اند. با توجه به همسانی و شباهت میان خون و شراب، باده نوشی، دارای نوعی شباهت جادویی است؛ زیرا شراب سرخ از هر چیزی به خون قربانی شبیه تر است. در متون نظم روایی با توجه به اهمیت و جایگاه شاهان، باده نوشی اغلب به یاد آنان و پس از آن ها، بیشترین باده نوشی ها به افتخار پهلوانان انجام می شده است؛ زیرا آن ها، حامی کیان شاهی، استقلال ملی و دفاع از مردم در برابر بیگانگان بودند. تاکید و سفارش نوشیدن باده به یاد پهلوانان و بزرگان (پیش از جنگ و پس از مرگ)، نشان دهنده جنبه آیینی و تاثیر این عمل در سرنوشت اخروی آنان به منظور جذب نیروی روحی و معنوی باده خواران و خود فدیه (قربانی) است. این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی و با استناد به متون نظم روایی ادبیات فارسی (تا قرن هفتم)، می کوشد نشان دهد که باده نوشی های آیینی، شیوه تعدیل یافته خوردن خون قربانی در آیین های ابتدایی است. نتایج عبارت است از: باده نوشی های جمعی در میدان جنگ و در مجالس بزم شاهان، پهلوانان و بزرگان نوعی پیشکشی غیرخونی به منظور شادی و تقویت روان درگذشتگان، طول عمر افراد، سلامتی و کامیابی زندگان و اتحاد روحی و القاء نیروی معنوی باده خواران به روان آن ها است.

حفظ سلامت جسم و روح انسان همواره مورد توجه شریعت اسلام بوده است، یکی از مواردی که با سلامت جسمی و سلامت عقلی انسان ارتباط مستقیم دارد، حکم به حرمت شرب خمر است. فرضیه ی این پژوهش بر این مطلب استوار است که عمدتا حرمت های شرعی در خصوص ماکولات، مشروبات، ملبوسات و سایر موارد، دارای حکمت های علمی از جمله حکمت های پزشکی می باشد که علوم مختلف از جمله پزشکی به آن دست یافته و یا در آینده به آن نائل می شود. پژوهش پیش رو با روش توصیفی تحلیلی و با بررسی آیات و روایات حرمت شرب خمر از یک طرف و تطبیق آن بر یافته های پزشکی از طرف دیگر درصدد ارائه تئوری تلازم میان حرمت های شرعی و منع های پزشکی است. از جمله یافته ها این که یکی از مصادیق این تلازم، تلازم میان شرب خمر و آثار مخرب و مضر آن است که علم پزشکی نیز موید حرمت خمر و آثار مخرب آن است. مطالعه حکمت ها و اسرار علمی حرمت شراب و آثار شراب خواری در آیات و روایات و تطبیق و تایید آن توسط یافته های علم پزشکی، به این مهم رهنمون می سازد که این موضوع در واقع به نوعی یک معجزه علمی قرآن و اسلام است. شراب خواری دارای آثار مخرب و زیان بار جسمانی، مانند پیدایش مشکلات کلیوی، قلبی عروقی، گوارشی و آثار مخرب روحی و روانی، مانند کینه توزی، بداخلاقی، کمبودهای روحی و روانی و بسیاری از حوادث شوم نفسی دیگر در انسان ها می شود، هرچند که برخی معتقدند شرب خمر دارای فوایدی می باشد و به آیه 219 سوره بقره که در آن از منافع شراب سخن گفته شده استدلال می کنند.

عرفان، نوعی جهان بینی توحیدی است با ابعاد فکری، فرهنگی، اجتماعی و دینی که از دامان اسلام قد کشیده و در گذر سده هایی از زمان به باروری و شکوفایی رسیده و در این فراز و فرود ها تکامل یافته و رهروان و یارانی پیدا کرده است. بی گمان و بی غرض، استاد شهریار را باید یکی از پیروان همین مکتب در عصر حاضر دانست که با پشتوانه رشد و پرورش در خانواده ای دین مدار و مقید به اصول مکتب اسلام پا به این عرصه گذاشت.پژوهش حاضر کندوکاوی است در گستره کلام رمز آگین و دلنشین استاد شهریار، تا به یکی از کلید واژه های ورود به وادی عرفان و سیر و سلوک؛ یعنی «خرابات و میخانه» پرداخته و در حد توان و مجال نوشته، به مواردی از کاربرد این اصطلاح و چگونگی بهره گیری از آن در شعر شهریار بپردازد و مسیری دیگر در شناخت مفاهیم و اندیشه های والای نهفته در شعر ایشان بگشاید.

شیخ حسن بورینی و عبدالغنی نابلسی، از جمله ادیبان و عارفان تازی را، شرحی ادبی و عرفانی و زیبا و رسا و ایمانی، بر قصیده خمریه ابن الفارض شاعر و عارف بزرگ مصری است که نگارنده طرح به تعریب و تصحیح و شرح آن پرداخته و دیبای سخن را با نگارش اشعار پارسی و تازی نگارستانی ساخته و بر عروس عرفان انداخته، و در سرآغاز این گفتار به انشاد قصیده ای عربی به بحر رمل به عنوان «خمر العشق الالهی» پرداخته که به اقتفا و استقبال از خمریه فارضیه سروده و آنرا به «انوار المدام و اسرارالکلام» معنون ساخته است و سپس متن خمریه را به همراه شرحی منظوم و عرفانی از خود به پارسی آورده که در آن ضمن ترجمه و شرح ابیات خمریه به کشف رموز و حقایق آن پرداخته و بر احوال سلطان عشق و ایمان الهی حضرت حسین بن علی علیه آلاف التحیه و الثناء و قهرمانان کربلا تطبیق داده و سرانجام به شرحی منثور و منظوم درباره باده محبت و عشق و معرفت که ساغر آن روح والای محمدی و ساقی آن جان عالی علوی است دست یازیده و از عقاید و نظریات عارفانی بزرگ یاد کرده و گهگاه به نظم فارسی آورده است تا ان شاء الله مبتدیان را در فهم حقایق عرفانی به کار آید و منتهیان را نشاط و سرور افزاید.

بسامد بالای واژۀ باده و متفرعات آن در دیوان حافظ (بیش از 1300 بار)، علاوه بر اینکه گواه اهمیت در اندیشه و شعر اوست، دارای تعبیرهای گوناگونی است و به انواع مختلفی نیز تقسیم بندی می شود که علاوه بر شراب های انگوری و عرفانی، بادۀ کنایی را نیز شامل می شود که باید گفت این نام را برای اولین بار، استاد بهاءالدین خرمشاهی بر آن نهاده و البته به ذکر چند مثال کلی و مختصر بسنده نموده اند؛ هرچند با توجه به گستردگی موضوع، تنوع، دیریاب بودن تعابیر این نوع باده و اهمیت کاربردش در شعر حافظ، نیازمند پژوهشی دقیق تر و کامل تر است؛ به ویژه که نوع آن در دیوان، مشخص نشده و نیاز به تدقیق مخاطب دارد. هدف این پژوهش، آن است که ضمن تعریف دقیق باده های کنایی در دیوان حافظ، مشخّص شود کدام باده ها زیرمجموعۀ این نوع قرار می گیرند و چگونه می توان آن ها را تشخیص داد. روش گردآوری اطلاعات، کتابخانه ای است و یافته های این پژوهش نشان می دهد که انواع دیگری از باده نیز در دیوان حافظ وجود دارد که معرفی نشده اند؛ همچون شراب موهوم که خود خواجه بر آن نام نهاده است، همچنین دو نوع باده به نام های شراب غرور و می حضور نیز معرفی و توضیح داده خواهد شد با این تذکر که تاکنون این دو نوع باده در دیوان حافظ، شناخته و شناسانده نشده اند.

هر خواننده صاحب نظری که با متون عرفانی ادبیات فارسی انس و الفتی دارد، متوجه این نکته شده است که گاهی شعرا و نویسندگان عارف ما اعلام نموده اند که در اثر رفع مباینت و جدایی میان خود و خداوند، قادر به تفکیک "من" و "تویی" میان خود و معبودِ محبوبِ خود نیستند. نتیجه طبیعی این حالت، همذات پنداری خود و خداوند است. حال پرسش این است که آیا این ادعا بیان کننده تجربه ای مطابق با واقع است یا تصوری است ناشی از تجربه ای کاملاً روانی؟ در حالی که هرگز بدنبال نفی قطعی شق اول این احتمال نیستیم، در این مقاله در پی آنیم تا از منظری دیگر به این ادعاهای صوفیانه نگاه کنیم.

یکی از مضمون های رایج در شعر فارسی وصف شراب است که با نام های گوناگونی چون می، باده، نبیذ، سیکی و صهبا در ادب فارسی به چشم می خورد؛ دامنۀ توصیف باده از وصف رنگ و طعم و بو گرفته تا برشمردن صفات و کارکردهایی چون درمان بخشی، اندوه زدایی و زندگی جاوید بخشی گسترده است. از سوی دیگر در اوستا و دیگر متون زرتشتی با همین الگو در ستایش «هوم»- در سه حالت ایزد، گیاه و آشامه- مواجهیم. در این مقاله پس از برشمردن مضمون های وصفی مشترک هوم در متون زرتشتی و شراب در شعر غنایی سبک خراسانی، تلاش شده است به این پرسش پاسخ داده شود که فرضیه انتقال سنت وصف هوم به شعر فارسی چه اندازه قابل دفاع است. مضمون های مشترک دو حوزۀ متنی مذکور عبارتند از: بخشندۀ حیات جاوید، درمان بخش، اندوه زدا، شجاع آور، روشن و درخشان، خوب و نیز توصیف رنگ. این پژوهش از نوع کیفی است و به روش تحلیل محتوا انجام گرفته است.